حدود دو هفته. مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا (CDC) در صفحه «حقایق کلیدی درباره واکسن فصلی آنفولانزا» (Key Facts About Seasonal Flu Vaccine) می‌نویسد:
«حدود دو هفته پس از تزریق طول می‌کشد تا آنتی‌بادی‌ها در بدن ساخته شوند.»
سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS) هم در صفحه «واکسن آنفولانزا» (Flu vaccine) می‌گوید اثر واکسن معمولاً تا ۱۴ روز طول می‌کشد. به همین دلیل CDC توصیه میکند واکسن پیش از شروع گردش ویروس در جامعه زده شود.
در این دو هفته در بدن چه اتفاقی می‌افتد؟
پاسخ ایمنی از همان روزهای اول شروع می‌شود، اما سطح آنتی‌بادی‌های محافظ حدود روز چهاردهم به حد کافی می‌رسد.
| زمان پس از تزریق | چه اتفاقی می‌افتد | منبع |
|---|---|---|
| از روز ۲ | سلول‌های ترشح‌کننده آنتی‌بادی ضد آنفولانزا در خون و لوزه‌ها قابل شناسایی می‌شوند | مقاله Brokstad و همکاران با عنوان «Parenteral influenza vaccination induces a rapid systemic and local immune response» |
| حدود روز ۷ | تعداد این سلول‌ها به اوج می‌رسد؛ آنتی‌بادی‌های خون پس از یک هفته بالا می‌روند | همان مقاله |
| روز ۷ در سالمندان | سطح آنتی‌بادی هنوز به‌طور معناداری کمتر از روز ۱۴ است | مقاله Gross و همکاران در Clinical and Diagnostic Laboratory Immunology (۱۹۹۷) |
| حدود روز ۱۴ | آنتی‌بادی‌های محافظ ساخته شده‌اند | CDC، صفحه «Key Facts About Seasonal Flu Vaccine» |
| ۲ تا ۴ هفته | در سالمندان، سطح آنتی‌بادی در هفته دوم با هفته چهارم برابر بود | مقاله Gross و همکاران در همان مجله (۱۹۹۶) |
پژوهشی در مجله Vaccines (Otani و همکاران، ۲۰۲۴) روی ۲۹ بزرگسال سالم نشان داد شاخص‌های ایمنی هومورال و سلولی ظرف ۲ هفته پس از تزریق افزایش یافتند. پژوهشگران روز چهاردهم را بهترین زمان برای سنجش پاسخ ایمنی دانستند.
سالمندان و کودکان: آیا فرق دارد؟
سالمندان: CDC در صفحه «Key Facts About Seasonal Flu Vaccine» توضیح می‌دهد برخی سالمندان و افراد دارای بیماری مزمن پس از تزریق ایمنی کمتری پیدا می‌کنند. در مطالعه Gross و همکاران (۱۹۹۷)، آنتی‌بادی سالمندان در هفته اول هنوز به سطح هفته دوم نرسیده بود. CDC در صفحه «Flu and People 65 Years and Older» برای افراد ۶۵ سال به بالا واکسن پُردوز، نوترکیب یا ادجوانت‌دار را ترجیح می‌دهد، چون طبق مطالعات این واکسن‌ها در این گروه سنی احتمالاً مؤثرترند.
کودکان ۶ ماه تا ۸ سال: برخی از این کودکان در یک فصل به ۲ دوز با فاصله دست‌کم ۴ هفته نیاز دارند. این موضوع در «راهنمای بالینی موقت واکسن‌های آنفولانزای فصلی ۲۰۲۶–۲۰۲۷» در وب‌سایت CDC آمده است. CDC در گزارش «Study Looks at Flu Vaccine Dosing in Children» می‌نویسد:
«دوز اول سیستم ایمنی را آماده میکند؛ دوز دوم محافظت ایمنی ایجاد میکند.»
طبق پروتکل کارآزمایی Flu2Text که در پایگاه ClinicalTrials.gov ثبت شده، این کودکان تا دو هفته پس از دوز دوم به‌طور کامل محافظت نمی‌شوند.
اگر در این دو هفته بیمار شدم چه؟
ممکن است. CDC در صفحه «Key Facts About Seasonal Flu Vaccine» سه دلیل برای بیمار شدن پس از تزریق برمی‌شمارد:
- تماس با ویروس کمی پیش از تزریق یا در همان دو هفته‌ای که بدن هنوز محافظت پیدا نکرده است.
- تماس با ویروس آنفولانزایی که در واکسن فصلی وجود ندارد.
- محافظت ناکافی، که به سن و وضعیت سلامت فرد بستگی دارد.
واکسن، آنفولانزا ایجاد نمی‌کند: طبق همین صفحه، واکسن تزریقی یا از ویروس کشته‌شده ساخته شده یا فقط از پروتئین ویروس، پس نمی‌تواند آنفولانزا ایجاد کند. NHS هم در صفحه «Flu vaccine» تأکید میکند واکسن‌های تزریقی مورد استفاده در بریتانیا ویروس زنده ندارند.
بیماری خفیف‌تر: CDC در همان صفحه به مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۱ اشاره میکند. در آن مطالعه، واکسیناسیون در بزرگسالانی که با وجود واکسن بیمار شدند با ۲۶ درصد خطر کمتر بستری در ICU و ۳۱ درصد خطر کمتر مرگ همراه بود.
عوارض بعد از تزریق چند روز طول می‌کشد؟
NHS در صفحه «Flu vaccine» می‌نویسد شایع‌ترین عوارض واکسن‌های تزریقی خفیف‌اند و ظرف ۱ تا ۲ روز بهتر می‌شوند:
- درد یا حساسیت محل تزریق
- کمی افزایش دمای بدن
- بدن‌درد
CDC در صفحه «Key Facts About Seasonal Flu Vaccine» این موارد را هم ذکر میکند: قرمزی یا تورم محل تزریق، سردرد، تب، درد عضلانی، تهوع و خستگی. به گفته CDC، این عوارض کمی پس از تزریق شروع می‌شوند و معمولاً خفیف و کوتاه‌مدت‌اند. تزریق، مثل هر تزریق دیگری، گاهی ممکن است باعث غش شود.
عوارض جدی نادر: طبق همین صفحه CDC، ممکن است خطر کمی برای سندرم گیلن‌باره، یک اختلال عصبی نادر، وجود داشته باشد. احتمال واکنش آلرژیک شدید هم بسیار کم است. NHS می‌گوید کادر تزریق برای مدیریت فوری واکنش‌های آلرژیک آموزش دیده است.
اثر واکسن تا کی می‌ماند؟
محافظت با گذشت زمان کم می‌شود؛ به همین دلیل تزریق سالانه لازم است. CDC در صفحه «Key Facts About Seasonal Flu Vaccine» دو دلیل برای تزریق سالانه می‌آورد: کاهش ایمنی با گذشت زمان، و تغییر مداوم ویروس‌ها که باعث به‌روزرسانی سالانه ترکیب واکسن می‌شود.
- مطالعه Ferdinands و همکاران در مجله Clinical Infectious Diseases (۲۰۲۱) نشان داد اثربخشی واکسن در بزرگسالان پس از اوج اولیه، به‌ازای هر ۳۰ روز حدود ۸ تا ۹ درصد کاهش می‌یابد. این کاهش در افراد ۶۵ سال به بالا حدود ۱۰ تا ۱۱ درصد بود.
- در مطالعه Otani و همکاران در مجله Vaccines (۲۰۲۴)، شاخص‌های ایمنی تا هفته هشتم کاهش یافته بودند.
اظهارات مسئولان داخلی
اظهارات زیر از مصاحبه‌های رسانه‌ای گرفته شده‌اند و مستند علمی یا راهنمای رسمی منتشرشده نیستند:
- عشرتی، معاون فنی مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر (۲ مهر ۱۴۰۳) اثر محافظتی واکسن را ۱۰ تا ۱۵ روز پس از تزریق اعلام کرد.
- شهنام عرشی، معاون فنی همین مرکز، در گفت‌وگو با ایسنا (بازنشر در همشهری آنلاین) این فاصله را «معمولاً ۱۵ روز تا یک ماه» دانست. او اضافه کرد که برای افرادی که سابقه تزریق دارند، احتمالاً کمتر از یک ماه طول می‌کشد.
بازه «تا یک ماه» با پیام CDC و NHS، یعنی حدود دو هفته، تفاوت دارد.
مصاحبه‌های رسانه‌ای (غیرعلمی)
